DIVIDED OWNERSHIP IN LEGISLATION AND LEGAL PRACTICE OF THE DUCHY OF WARSAW AND THE CONGRESS POLAND

2026, 111, No. 1


Publication date

11.08.2026

Publishing model

open access

License type


Field

Social sciences

Discipline

law

Language of publication

English

Downloads

PDF 511 KB

Article

Number of views:15

Number of downloads:7

Crossref citations:0

Altmetric score:0


Abstract

The article concerns the history of divided property in the Duchy of Warsaw and then in the Congress Kingdom of Poland until the agrarian reforms of the 1860s. An essential feature of divided (feudal) ownership was the division of ownership attributes between the superior owner (senior) and the lower owner (vassal, peasant). This text describes the most important legal acts regulating divided property during the period under discussion, the circumstances of their promulgation, and the legislative process. Drawing on archival sources, it discusses selected issues related to the interpretation of these legal acts. One of the main theses of the work is that, contrary to views expressed in the literature, the introduction of the Napoleonic Code to the Duchy of Warsaw did not mean the abolition of divided property in rural areas.

Keywords:

Bibliography

AGAD, [Pierwsza] Rada Stanu Królestwa Polskiego, vol 193, v 469

AGAD, Rada Administracyjna Królestwa Polskiego, vol 98

Archiwum Państwowe w Kaliszu (State Archives in Kalisz), Księgi i akta hipoteczne sądów w Kaliszu (11/1201/0), 84, 94, 101, 105, 114, 239, 403, 1635, 2475, 3183

Archiwum Państwowe w Lublinie – Oddział w Chełmie (State Archives in Lublin – Chełm Branch), ‘Akta notariusza Aleksandra Dąbrowskiego w Chełmie (36/120/0)’

Archiwum Państwowe w Lublinie (State Archives in Lublin), Księgi konserwatora Hipotek Powiatu Krasnostawskiego, vol 4, deed no 3, 12, 18, 21, 25, 29, 31, 35, 36, 38, 39, 40, 41, 42, 43

Archiwum Państwowe w Lublinie (State Archives in Lublin – Radzyń Podlaski Branch), Księgi konserwatora Hipotek Powiatu Krasnostawskiego, vol 4

Archiwum Państwowe w Lublinie. Oddział w Radzyniu Podlaskim (State Archives in Lublin – Radzyń Podlaski Branch), Konserwator Hipoteki Powiatu Bialskiego (38/539/0)

Archiwum Państwowe w Łodzi (State Archives in Łódź), ‘Akta notariusza Józefa Stokowskiego w Zgierzu (39/438/0), deed no 3950’

Archiwum Państwowe w Płocku Oddział w Łęczycy (State Archives in Płock – Łęczyca Branch), Hipoteka w Łęczycy 1801–1947[1989], vol 220, Księga hipoteczna Dobra Kałów Okręg Zgierski Nr. Re 275 1801–1947, 99–101

Archiwum Państwowe w Warszawie (State Archives in Warsaw), Hipoteka Warszawska, vol 442

Barzykowski S., Historia powstania listopadowego, vol I (Poznań 1883)

Burzyński P., Prawo polskie prywatne, vol II (Kraków 1871)

Correspondance de Napoléon Ier, vol 16 (Paris 1858–1870)

Delsol JJ, Explication élémentaire du Code Napoléon, mise en rapport avec la doctrine et la jurisprudence, vol 1 (Paris 1867)

‘Dobrzec Mały, D[obrzec] Wielki’ in Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego, vol II (Warszawa 1881)

Drozd E, ‘Numerus clausus’ praw rzeczowych, in Problemy kodyfikacji prawa cywilnego (studia i rozprawy). Księga pamiątkowa ku czci profesora Zbigniewa Radwańskiego, (S Sołtysiński ed, Poznań 1990) 257–269

Dutkiewicz W, Program do egzaminu z historyi praw, które w Polsce przed wprowadzeniem Kodexu Napoleona obowiązywały (Warszawa 1866)

Dziennik Praw [Królestwa Polskiego], vol 9, 13, 38, 52

Dziennik Praw [Księstwa Warszawskiego], vol 1, 2

Filipiak Z, Prawo własności nieruchomości w działalności legislacyjnej Księstwa Warszawskiego i Królestwa Kongresowego (1807–1830) (Toruń 2020)

Galczak-Froch A, ‘Problemy z usystematyzowaniem wewnętrznego rozwarstwienia chłopstwa’ (2013) 18 Krakowskie Studia Małopolskie

Gałędek M, Klimaszewska A, Pomianowski P, ‘Plan kodeksu cywilnego i projekt utworzenia komisji kodyfikacyjnej w pracach Komitetu Cywilnego Reformy (1814–1815)’. Edycja źródłowa (2020) 13(3) Krakowskie Studia z Historii Państwa i Prawa

Gałędek M, Klimaszewska A, Pomianowski P, ‘Prace Komitetu Cywilnego Reformy nad przygotowaniem narodowej kodyfikacji prawa cywilnego i procedury cywilnej w przededniu utworzenia Królestwa Polskiego (1814-1815): edycja źródłowa’. Cz. 1 (2019) 12(2) Krakowskie Studia z Historii Państwa i Prawa

Godlewski M (ed), Zbiór prac przygotowawczych do ustaw hypotecznych w Królestwie Polskiém obowiązujących oraz tekst tychże ustaw z pierwotną ich redakcyą i dyskusyami zestawiony: na podstawie źródeł urzędowych (Warszawa 1876)

Grabski W, Historia wsi w Polsce (Warszawa 1929)

Groniowski K, Uwłaszczenie chłopów w Polsce (Warszawa 1976)

Grynwaser H, Pisma, vol I–III (Wrocław 1951)

Grzybowski K, J Bardach (eds), Historia państwa i prawa Polski, vol IV (Warszawa 1982)

Heylman A, O stosunku hipoteki gubernialnej do okręgowej, Biblioteka Warszawska

Heylman A, Rozbiór wykazu hipotecznego (Warszawa 1858)

Instrukcja dla władz sądowych i konserwatorów hipotek z 31 sierpnia 1809 r. (sign. BUW 4.18.1.311)

Kapuściński P (ed), Jurysprudencja Senatu z lat dwudziestu sześciu (1842–1867) (Warszawa 1869) 445

Kirkor-Kiedroniowa Z, Włościanie ich sprawa w dobie organizacyjnej i konstytucyjnej Królestwa Polskiego (Kraków 1912)

Konarski K, ‘Legal Reforms of Agrarian Relations in the Duchy of Warsaw between 1807 and 1809’ (2022) 31(1) Studia Iuridica Lublinensia

Konic H, Prawo rzeczowe. Wykład ustaw obowiązujących w b. Królestwie Kongresowem z uwzględnieniem przepisów innych dzielnic oraz Kodeksu Szwajcarskiego (Warszawa 1927)

Litauer JJ, Własność podzielona w oświetleniu źródeł urzędowych polskich (Warszawa 1916)

Markiewicz S, ‘Uwagi nad własnością podzieloną’ (1866) Ekonomista

Mazurkiewicz J, W Ćwik, ‘Własność w miastach prywatnych Lubelszczyzny doby Księstwa Warszawskiego i Królestwa Kongresowego (1809–1866)’ (1957) 1 Annales UMCS

Mejer K, O wieczystej dzierżawie (Warszawa 1873)

Mencel T, ‘Chłopska własność i posiadanie ziemi przed uwłaszczeniem w Królestwie Polskim’ (1987) 48 Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych

Mencel T, ‘Zniesienie poddaństwa w Księstwie Warszawskim na tle porównawczym’ (1983) 13 Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica

Ossowska M, ‘The numerus clausus issue in property law – European private law and the Polish perspective’ (2019) 82 Studia Iuridica

Ourliac P, J de Malafosse, Histoire du Droit privé: vol 2 (Paris: Les Biens 1971)

Plan do projektu kodexu cywilnego Królestwa Polskiego, AGAD, [Pierwsza] Rada Stanu Królestwa Polskiego, vol 193

Powody do projektu tytułu III. księgi II. Kodexu Cywilnego Królestwa Polskiego: o własności (Franciszek Grabowski), sign. BUW 4.15.1.9 ‘Prawo o Przywileiach i Hypotekach’ 9 Dziennik Praw [Królestwa Polskiego]

Projekt do tytułu III Księgi II Kodeksu Cywilnego o własności, The projects of individual titles and their justifications were printed as separate leaflets. Signature BUW: 4.18.1.23

‘Projekt do ustawy sejmowej o prawie propinacji z własności gruntowej wynikającym: AGAD’, I [Pierwsza] Rada Stanu Królestwa Polskiego, sign. 202, 9ff

Protokół posiedzeń Izby Poselskiej z roku 1830 (Warszawa 1831)

Przelaskowski R, Sejm warszawski roku 1825 (Warszawa 1829)

Raff M, Taitslin A, ‘A Comparative Perspective on the Concept of Ownership in Russian Law: From the Svod Zakonov to the 1994 Civil Code’ 41 Review of Central and East European Law

Skarbek F, Dzieje Polski, vol II, (Poznań 1877)

Sobociński W, Historia ustroju i prawa Księstwa Warszawskiego (Toruń 1964)

Sobociński W, ‘Studia z dziejów miast Królestwa Polskiego w XIX w. (1866-1869)’ in Jan Skarbek i Jan Ziółek (eds), Kościół − Państwo – Niepodległość (Lublin 1980)

Stankiewicz Z, Reformy czynszowe dóbr skarbowych w Królestwie Polskim (Łódź 1968) 40−42

Stankiewicz Z, ‘Tabele prestacyjne jako źródło wiadomości o przemianach wsi Królestwa Polskiego w połowie XIX wieku’ 53(2) Przegląd Historyczny 311-331.

Szczechura T, ‘Ukaz o okupie pańszczyzny z dnia 16 maja 1861 r’ (1949) XL Przegląd Historyczny

Szepietowski W, Zbiór praw, urządzeń i instrukcji hipotecznych w Królestwie Polskiem (Suwałki 1840)

Szumski J, Akta hipoteczne i notarialne do 1939 r. z terenu województwa łomżyńskiego Targowski J, ‘Komitet urządzający i jego ludzie’ 34(1) Przegląd Historyczny

The Code Napoleon or the French Civil Code. Literally Translated from the Original and Official Edition Published in Paris in 1804 (London 1827)

‘Ukaz co do oczynszowania włościan w Królestwie Polskim 4(16) maja 1861 r.’ 57 Dziennik Praw [Królestwa Polskiego]

Venediktov AV, Государственная социалистическая собственность (Москва 1948) 207−223.

Wąsicki J, Ziemie polskie pod zaborem pruskim: Prusy Południowe 1793–1806 : studium historycznoprawne, (Wrocław 1957)

Wierzchlejski R, ‘Zasady prawa cywilnego w Królestwie Polskiem. Napisał prof. Antoni Okolski’ (recenzja) (1886) 37 Gazeta Sądowa Warszawska

Wiśniewska D, ‘Uwagi nad problemami inkulturacji Kodeksu Napoleona w Królestwie Polskim — wątpliwości na tle art. 530’ (2019) 3948 Acta Universitatis Wratislaviensis

Wiśniewska D, Własność prefabrykancka w Łodzi w latach 1820–1866 (Łódź 2019)

Wołowski JK, Kurs kodeksu cywilnego, vol II (Warszawa 1868)

Wójcikiewicz W, Prawo hipoteczne Królestwa Polskiego (Wrocław 1967)

Wstęp do inwentarza zespołu: Archiwum Państwowe w Zamościu, Akta hipoteczne Ordynacji Zamojskiej i dóbr wydzielonych z Ordynacji

Wydawnictwo materjałów do historii powstania 1863–1864, vol I, Lwów 1894

Zarzycka A, Próby zmian prawa rzeczowego z Kodeksu Napoleona w Królestwie Polskim w latach 1815–1818, (2008) 2 Krakowskie Studia z Historii Państwa i Prawa

Zarzycka A, Próby zmian prawa rzeczowego z Kodeksu Napoleona w Królestwie Polskim w latach 1815–1830 (Ph.D thesis: Jagiellonian University Archivess) 303ff